Ovaj Pregled obuhvata sve priloge publikovane u Časopisu, u 2024.
U ovom radu se koncept korporativnog preduzetništva dopunjuje doprinosima koje nude modeli planiranih organizacionih promena. Korporativno preduzetništvo, kao rezultat preduzetničkih poduhvata pojedinaca i grupa unutar postojećih organizacija, ima za rezultat inoviranje odnosno regenerisanje postojećih i kreiranje potpuno novih biznisa unutar postojećih kompanija. U literaturi, međutim, malo je istraživan proces promena putem kojih se preduzetnički poduhvati realizuju. Taj jaz ovaj rad nastoji da zatvori. U njemu se, posle predstavljanja korporativnog preduzetništva, vrši sinteza doprinosa najviše citiranih modela planiranih organizacionih promena što rezultira u aktivnostima ili koracima koje interni preduzetnik, kao agent promena, treba da preduzme kako bi realizovao projekat korporativnog preduzetništva. Zasnovane na Levinovom (Lewin) modelu (odmrzavanje – pokret – ponovno zamrzavanje), te aktivnosti su: kreiranje svesti o neophodnosti promena, kreiranje i komuniciranje vizije, priprema promena, implementiranje promena, olakšavanje promena, institucionalizacija i monitoring promena. Time se koncept korporativnog preduzetništva dopunjuje i čini realnijim u praksi.
Predviđanje finansijskih teškoća u kompanijama je veoma značajno, imajući u vidu komplesknost i dinamičnost savremenog poslovnog okruženja. Shodno tome, predmet istraživanja u radu su ključne determinante nastupanja finansijskih neprilika, koje mogu dovesti i do stečaja kompanija. Cilj istraživanja je utvrđivanje međuzavisnosti (korelacije) pojedinih determinanti nastupanja finansijskih neprilika i pokazatelja verovatnoće nastupanja finansijskih neprilika, kao i utvrđivanje razlike u verovatnoći nastupanja finansijskih neprilika pre i nakon pojave pandemije izazvane virusom COVID-19 u Republici Srbiji. Istraživanje je sprovedeno na uzorku od 73 javna akcionarska društava, od kojih 22 pripada grupi velikih, a 51 grupi kompanija srednje veličine, tokom perioda 2018-2022. Rezultati istraživanja su pokazali da postoji statistički značajna negativna korelacija determinanti profitabilnosti, likvidnosti i solventnosti i verovatnoće nastupanja finansijskih neprilika. Takođe, pokazali su da postoji statistički značajna pozitivna korelacija leveridža i verovatnoće nastupanja finansijskih neprilika, kao i između rasta kompanije i pokazatelja Altman-ovog Z-score-a. Došlo se i do zaključka da postoji statistički značajna razlika u vrednosti pokazatelja Altman-ovog Z-score-a pre i nakon pojave pandemije izazvane virusom COVID-19.
U radu se razmatraju trendovi i analiziraju pravilnosti koje se pojavljuju na nacionalnom tržištu stanova u Srbiji i na njenim regionalnim tržištima. Polazi se od pretpostavke da se pored zajedničkih tržišnih sila, tržište novoizgrađenih stanova i tržište postojećeg stambenog fonda ponašaju kao dva izdvojena segmenta tržišta stanova sa nepotpunim prilagođavanjem cena. U glavnom fokusu analize je udaljavanje cena na ova dva segmenta, sa posebnim interesom za proces uzajamnog prilagođavanja. Primenjeni su Granger-ovi testovi uzročnosti kako bi se ispitalo da li postoji bilo kakva uzročna zavisnost u indeksima cena na ova dva tržišna segmenta, i utvrđeno da slučaj uzročnosti od tržišta postojećeg stambenog fonda ka tržištu novoizgrađenih stanova preovladava među regionalnim tržištima. Ista metodologija je primenjena da bi se proverilo da li postoji uzročnost između regionalnih tržišta. Rezultati su potvrdili verovatan uticaj beogradskog tržišta novoizgrađenih stanova na tržišta u ostalim regionima. Ovakvi nalazi će pomoći da se bolje razumeju procesi prilagođavanja cena između pomenuta dva segmenta tržišta i oblikuju izvesne preporuke za ekonomsku i srodne politike.
The purpose of this paper is to investigate the impact of financial technology (Fintech) on the inflation rate. The contribution reflects in the creation of a new index for Fintech, involving several indicators using principal component analysis. The data utilized belong to a panel dataset pertaining to the 10 provinces of the island of Sumatra, Indonesia, spanning from January 2020 to June 2023. The pooled mean group (PMG) estimation method is employed in order to test the relationship between Fintech and the inflation rate. The research findings of the study indicate that Fintech is capable of reducing inflation in the long run. Therefore, this research study implies the necessity to intensify the use of Fintech for the purpose of creating an efficient economic environment and promoting economic stability.
The Eastern Bloc had been dissolved by the end of the Cold War period, and the New World Order was established. The rapid liberalization process accelerated transition to the free market economy. In this transition period, however, numerous political tensions occurring between some countries also transformed into conflicts and wars. Therefore, countries allocate their scarce resources to their national security rather than their development objectives, simultaneously gradually increasing their defense expenditures. Accordingly, the present study aims to examine the existence of the dynamic relationship between defense burden and unemployment for the selected nine post-Soviet countries that emerged after the collapse of the Soviet Union. By incorporating the annual data set of the nine post-Soviet countries over the period between 1996 and 2021, the results revealed that defense burden had no influence on unemployment in the short run, but did have a positive effect in the long run.
This paper investigates the impact of various factors on the level of foreign direct investments in a country, with a special emphasis on the noneconomic, mostly institutional determinants. Using a broad sample of 124 countries and data for the period from 1996 to 2019, a dynamic panel GMM regression is applied. The regression results indicate that the relative share of FDI in the GDP depends positively on the development of the institutions in the country. To attract foreign investors, host countries should make considerable progress in the functioning of their legal system, the effectiveness of the government and fight against corruption, as well as creating an overall favorable investment climate. The same regression model applied to a subsample of European countries reinforced these findings, sending an important message to policymakers, who need to make decisive steps towards fixing systematic deficiencies rather than subsidizing foreign investors, which is a practice with suspicious cost-effectiveness at the macro level.
Milena Jakšić
Sveska 3 Volumen 26 Godište 24 naučnog časopisa Ekonomski horizonti, nakon sprovedenog dvostruko anonimnog recenzentskog postupka, sadrži pet izvornih naučnih članaka, jedan pregledni članak i Pregled autora i naslova svih priloga publikovanih u Časopisu u 2024.
Koautori Sasho Arsov i Aleksandar Naumoski istražuju uticaj različitih faktora na nivo stranih direktnih investicija, sa posebnim naglaskom na neekonomske, uglavnom institucionalne determinante. Korišćenjem širokog uzorka od 124 zemlje i podataka za period 1996-2019, koautori primenjuju dinamičku panel GMM regresiju. Rezultati ukazuju da relativni udeo stranih direktnih investicija u BDP-u pozitivno zavisi od razvoja institucija u zemlji. Da bi privukle strane investitore, zemlje domaćini treba da naprave značajan napredak u funkcionisanju pravnog sistema, efikasnosti vlade i borbi protiv korupcije, kao i da stvore povoljan investicioni ambijent. Primena istog regresionog modela na poduzorak evropskih zemalja potvrdila je navedene nalaze, ukazujući donosiocima odluka da moraju preduzeti korake ka otklanjanju sistemskih nedostataka, umesto da subvencionišu strane investitore.
Polazeći od činjenice da je proces brze liberalizacije ubrzao prelaz bivših socijalističkih privreda na privrede zasnovane na slobodnom tržištu, koautori Olcay Çolak i Ömer Faruk Bölükbaşi ističu da su se mnoge prikrivene političke tenzije među nekim zemljama takođe pretočile u sukobe i ratove. Iz tog razloga, zemlje opredeljuju svoje oskudne resurse za potrebe nacionalne bezbednosti, pre nego za svoje razvojne ciljeve, postepeno povećavajući svoja izdvajanja za potrebe finansiranja odbrane. U skladu s tim, koautori ispituju postojanje dinamične veze izdvajanja za finansiranje odbrane i nezaposlenosti tokom perioda 1996-2021. u odabranih devet zemalja bivših sovjetskih republika koje su nastale nakon kraha Sovjetskog Saveza. Rezultati studije ukazuju da izdvajanja za finansiranje odbrane kratkoročno ne utiču na nezaposlenost i imaju pozitivan učinak u dugom roku.
Istražujući uticaj finansijske tehnologije (Fintek) na stopu inflacije, koautori Muhammad Syariful Anam, M. Silahul Mu’min i Nafis Dwi Kartiko kreiraju novi indeks za Fintek, koji u sebi sadrži nekoliko pokazatelja koji koriste analizu glavnih komponenata. Podaci koji se u radu koriste su podaci iz skupa panel podataka koji se odnose na 10 pokrajina ostrva Sumatra, Indonezija, u vremenskom periodu od januara 2020. do juna 2023. godine. Metoda za procenu sakupljene srednje grupe (PMG) je primenjena za testiranje odnosa između Finteka i stope inflacije. Rezultati istraživanja ukazuju da Fintek utiče na smanjenje inflacije u dugom roku. Na osnovu toga, ističe se neophodnost intenziviranja korišćenja Finteka u stvaranju efikasnog ekonomskog okruženja i promovisanju ekonomske stabilnosti.
Koautori Srđan Marinković, Ognjen Radović i Jelena Radojičić razmatraju trendove i analiziraju pravilnosti koje se pojavljuju na nacionalnom tržištu stanova u Republici Srbiji i na njenim regionalnim tržištima. Polazna pretpostavka je da se, pored zajedničkih tržišnih sila, tržište novoizgrađenih stanova i tržište postojećeg stambenog fonda ponašaju kao dva izdvojena segmenta tržišta stanova sa nepotpunim prilagođavanjem cena. U fokusu analize je udaljavanje cena na ova dva segmenta, sa posebnim interesom za proces uzajamnog prilagođavanja. Koautori primenjuju Granger-ove testove uzročnosti da bi otkrili da li postoji uzročna zavisnost u indeksima cena na ova dva tržišna segmenta. Rezultati analize ukazuju da slučaj uzročnosti od tržišta postojećeg stambenog fonda ka tržištu novoizgrađenih stanova preovladava među regionalnim tržištima. Ista metodologija je primenjena u analizi uzročnosti između regionalnih tržišta, potvrđujući verovatan uticaj beogradskog tržišta novoizgrađenih stanova na tržišta u ostalim regionima.
Shodno stavu da je predviđanje finansijskih teškoća u kompanijama važno usled kompleksnosti i dinamičnosti savremenog poslovnog okruženja, koautori Dragomir Dimitrijević, Sunčica Milutinović i Predrag Stanković ukazuju na značaj identifikovanja potencijalnih finansijskih poteškoća koje mogu rezultirati stečajem. U radu se istražuju ključne determinante nastupanja finansijskih neprilika koje mogu dovesti do stečaja kompanija. Cilj istraživanja je utvrđivanje međuzavisnosti pojedinih determinanti nastupanja finansijskih neprilika i pokazatelja verovatnoće nastupanja finansijskih neprilika, kao i ustanoviti razlike u verovatnoći nastupanja finansijskih neprilika, pre i nakon pojave pandemije izazvane virusom COVID-19 u Republici Srbiji. Rezultati istraživanja ukazuju da postoji statistički značajna negativna korelacija determinanti profitabilnosti, likvidnosti i solventnosti i verovatnoće nastupanja finansijskih neprilika. Takođe, istraživanje pokazuje da postoji statistički značajna pozitivna korelacija leveridža i verovatnoće nastupanja finansijskih neprilika, kao i rasta kompanije i pokazatelja Altman-ovog Z-score-a. Pored navedenog, postoji i statistički značajna razlika u vrednosti pokazatelja Altman-ovog Z-score-a, pre i nakon pojave pandemije izazvane virusom COVID-19.
Dopunjujući koncept korporativnog preduzetništva doprinosima koje nude modeli planiranih organizacionih promena, autor Nebojša Janićijević analizira proces promena putem kojeg se realizuju preduzetnički poduhvati pojedinaca i grupa unutar organizacija. Nakon predstavljanja koncepta korporativnog preduzetništva, izvršena je sinteza doprinosa najviše citiranih modela planiranih organizacionih promena kojim su definisane aktivnosti ili koraci koje interni preduzetnik, kao agent promena, treba da preduzme kako bi realizovao projekat korporativnog preduzetništva. Primenom Levinovog modela (odmrzavanje-pokret-ponovno zamrzavanje) identifikovane su sledeće aktivnosti: kreiranje svesti o neophodnosti promena, kreiranje i komuniciranje vizije, priprema promena, implementiranje promena, olakšavanje promena, institucionalizacija i monitoring promena. Time se koncept korporativnog preduzetništva dopunjuje i čini realnijim u praksi.
U ime Uredništva Časopisa i u svoje ime zahvaljujem autorima priloga koji su objavljeni u Svesci 3 Časopisa. Istovremeno, posebnu zahvalnost dugujemo recenzentima koji su, svojim konstruktivnim i kritičkim komentarima i sugestijama autorima podnetih priloga, doprineli podizanju nivoa kvaliteta publikovanih članaka.
Izdavanje časopisa Ekonomski horizonti finansijski je podržalo Ministarstvo nauke, tehnološkog razvoja i inovacija Republike Srbije, Rešenje broj: 451-03-41/2024-03/1 od 04.04.2024. godine.