This paper investigates the impact of various factors on the level of foreign direct investments in a country, with a special emphasis on the noneconomic, mostly institutional determinants. Using a broad sample of 124 countries and data for the period from 1996 to 2019, a dynamic panel GMM regression is applied. The regression results indicate that the relative share of FDI in the GDP depends positively on the development of the institutions in the country. To attract foreign investors, host countries should make considerable progress in the functioning of their legal system, the effectiveness of the government and fight against corruption, as well as creating an overall favorable investment climate. The same regression model applied to a subsample of European countries reinforced these findings, sending an important message to policymakers, who need to make decisive steps towards fixing systematic deficiencies rather than subsidizing foreign investors, which is a practice with suspicious cost-effectiveness at the macro level.
Milena Jakšić
Sveska 3 Volumen 26 Godište 24 naučnog časopisa Ekonomski horizonti, nakon sprovedenog dvostruko anonimnog recenzentskog postupka, sadrži pet izvornih naučnih članaka, jedan pregledni članak i Pregled autora i naslova svih priloga publikovanih u Časopisu u 2024.
Koautori Sasho Arsov i Aleksandar Naumoski istražuju uticaj različitih faktora na nivo stranih direktnih investicija, sa posebnim naglaskom na neekonomske, uglavnom institucionalne determinante. Korišćenjem širokog uzorka od 124 zemlje i podataka za period 1996-2019, koautori primenjuju dinamičku panel GMM regresiju. Rezultati ukazuju da relativni udeo stranih direktnih investicija u BDP-u pozitivno zavisi od razvoja institucija u zemlji. Da bi privukle strane investitore, zemlje domaćini treba da naprave značajan napredak u funkcionisanju pravnog sistema, efikasnosti vlade i borbi protiv korupcije, kao i da stvore povoljan investicioni ambijent. Primena istog regresionog modela na poduzorak evropskih zemalja potvrdila je navedene nalaze, ukazujući donosiocima odluka da moraju preduzeti korake ka otklanjanju sistemskih nedostataka, umesto da subvencionišu strane investitore.
Polazeći od činjenice da je proces brze liberalizacije ubrzao prelaz bivših socijalističkih privreda na privrede zasnovane na slobodnom tržištu, koautori Olcay Çolak i Ömer Faruk Bölükbaşi ističu da su se mnoge prikrivene političke tenzije među nekim zemljama takođe pretočile u sukobe i ratove. Iz tog razloga, zemlje opredeljuju svoje oskudne resurse za potrebe nacionalne bezbednosti, pre nego za svoje razvojne ciljeve, postepeno povećavajući svoja izdvajanja za potrebe finansiranja odbrane. U skladu s tim, koautori ispituju postojanje dinamične veze izdvajanja za finansiranje odbrane i nezaposlenosti tokom perioda 1996-2021. u odabranih devet zemalja bivših sovjetskih republika koje su nastale nakon kraha Sovjetskog Saveza. Rezultati studije ukazuju da izdvajanja za finansiranje odbrane kratkoročno ne utiču na nezaposlenost i imaju pozitivan učinak u dugom roku.
Istražujući uticaj finansijske tehnologije (Fintek) na stopu inflacije, koautori Muhammad Syariful Anam, M. Silahul Mu’min i Nafis Dwi Kartiko kreiraju novi indeks za Fintek, koji u sebi sadrži nekoliko pokazatelja koji koriste analizu glavnih komponenata. Podaci koji se u radu koriste su podaci iz skupa panel podataka koji se odnose na 10 pokrajina ostrva Sumatra, Indonezija, u vremenskom periodu od januara 2020. do juna 2023. godine. Metoda za procenu sakupljene srednje grupe (PMG) je primenjena za testiranje odnosa između Finteka i stope inflacije. Rezultati istraživanja ukazuju da Fintek utiče na smanjenje inflacije u dugom roku. Na osnovu toga, ističe se neophodnost intenziviranja korišćenja Finteka u stvaranju efikasnog ekonomskog okruženja i promovisanju ekonomske stabilnosti.
Koautori Srđan Marinković, Ognjen Radović i Jelena Radojičić razmatraju trendove i analiziraju pravilnosti koje se pojavljuju na nacionalnom tržištu stanova u Republici Srbiji i na njenim regionalnim tržištima. Polazna pretpostavka je da se, pored zajedničkih tržišnih sila, tržište novoizgrađenih stanova i tržište postojećeg stambenog fonda ponašaju kao dva izdvojena segmenta tržišta stanova sa nepotpunim prilagođavanjem cena. U fokusu analize je udaljavanje cena na ova dva segmenta, sa posebnim interesom za proces uzajamnog prilagođavanja. Koautori primenjuju Granger-ove testove uzročnosti da bi otkrili da li postoji uzročna zavisnost u indeksima cena na ova dva tržišna segmenta. Rezultati analize ukazuju da slučaj uzročnosti od tržišta postojećeg stambenog fonda ka tržištu novoizgrađenih stanova preovladava među regionalnim tržištima. Ista metodologija je primenjena u analizi uzročnosti između regionalnih tržišta, potvrđujući verovatan uticaj beogradskog tržišta novoizgrađenih stanova na tržišta u ostalim regionima.
Shodno stavu da je predviđanje finansijskih teškoća u kompanijama važno usled kompleksnosti i dinamičnosti savremenog poslovnog okruženja, koautori Dragomir Dimitrijević, Sunčica Milutinović i Predrag Stanković ukazuju na značaj identifikovanja potencijalnih finansijskih poteškoća koje mogu rezultirati stečajem. U radu se istražuju ključne determinante nastupanja finansijskih neprilika koje mogu dovesti do stečaja kompanija. Cilj istraživanja je utvrđivanje međuzavisnosti pojedinih determinanti nastupanja finansijskih neprilika i pokazatelja verovatnoće nastupanja finansijskih neprilika, kao i ustanoviti razlike u verovatnoći nastupanja finansijskih neprilika, pre i nakon pojave pandemije izazvane virusom COVID-19 u Republici Srbiji. Rezultati istraživanja ukazuju da postoji statistički značajna negativna korelacija determinanti profitabilnosti, likvidnosti i solventnosti i verovatnoće nastupanja finansijskih neprilika. Takođe, istraživanje pokazuje da postoji statistički značajna pozitivna korelacija leveridža i verovatnoće nastupanja finansijskih neprilika, kao i rasta kompanije i pokazatelja Altman-ovog Z-score-a. Pored navedenog, postoji i statistički značajna razlika u vrednosti pokazatelja Altman-ovog Z-score-a, pre i nakon pojave pandemije izazvane virusom COVID-19.
Dopunjujući koncept korporativnog preduzetništva doprinosima koje nude modeli planiranih organizacionih promena, autor Nebojša Janićijević analizira proces promena putem kojeg se realizuju preduzetnički poduhvati pojedinaca i grupa unutar organizacija. Nakon predstavljanja koncepta korporativnog preduzetništva, izvršena je sinteza doprinosa najviše citiranih modela planiranih organizacionih promena kojim su definisane aktivnosti ili koraci koje interni preduzetnik, kao agent promena, treba da preduzme kako bi realizovao projekat korporativnog preduzetništva. Primenom Levinovog modela (odmrzavanje-pokret-ponovno zamrzavanje) identifikovane su sledeće aktivnosti: kreiranje svesti o neophodnosti promena, kreiranje i komuniciranje vizije, priprema promena, implementiranje promena, olakšavanje promena, institucionalizacija i monitoring promena. Time se koncept korporativnog preduzetništva dopunjuje i čini realnijim u praksi.
U ime Uredništva Časopisa i u svoje ime zahvaljujem autorima priloga koji su objavljeni u Svesci 3 Časopisa. Istovremeno, posebnu zahvalnost dugujemo recenzentima koji su, svojim konstruktivnim i kritičkim komentarima i sugestijama autorima podnetih priloga, doprineli podizanju nivoa kvaliteta publikovanih članaka.
Izdavanje časopisa Ekonomski horizonti finansijski je podržalo Ministarstvo nauke, tehnološkog razvoja i inovacija Republike Srbije, Rešenje broj: 451-03-41/2024-03/1 od 04.04.2024. godine.
Milena Jakšić
Uredništvo naučnog časopisa Ekonomski horizonti se zahvaljuje recenzentima na kritičkom, objektivnom i argumentovanom vrednovanju rukopisa podnetih Uredništvu u 2023. godini.
Predmeti istraživanja rukopisa su iz značajnih oblasti ekonomije, poslovne ekonomije, menadžmenta i njima komplementarnih tematskih oblasti. Kompetentni predstavnici akademske zajednice, navedeni u ovom pregledu, su kritičkim vrednovanjem rukopisa podržali Uredništvo da, kroz dvostruko anonimni recenzentski postupak, unapredi ukupni kvalitet Časopisa.
S obzirom na to da je uređivačka politika Časopisa usmerena na neprekidno poboljšanje kvaliteta objavljenih rukopisa, recenzenti su konstruktivnim komentarima pomogli Uredništvu pri odlučivanju o prihvatanju radova za publikovanje i njihovoj kategorizaciji. Takođe, recenzenti su svojim konkretnim primedbama i predlozima značajno pomogli autorima da poboljšaju kvalitet svojih rukopisa, kao važnog uslova za kontinuirano unapređenje kvaliteta Časopisa.
Marko Selaković1, Nikolina Ljepava2, Shannon A. Bowen3, Yicheng Zhu4, Elina Erzikova5, Brett Robertson3
Márton Gosztonyi
This study explores the socioeconomic dynamics between entrepreneurship and traditional employment within the framework of the semi-periphery of the European Union, specifically focusing on Hungary. A mix of the ridge, LASSO, elastic net, and polynomial regression techniques are used so as to analyze a representative 2022 dataset, examining how individual self-perceptions and local socioeconomic environments influence employment types. The analysis made in this study reveals that, while entrepreneurship and traditional employment often exist on a continuum, they are influenced by the distinct socioeconomic and perceptual factors that contribute to a fluid employment landscape. The key findings indicate significant variations in how entrepreneurs and traditional employees perceive local economies, trust in institutions, and view their personal roles within the economic system. The study reveals critical details in the interplay between personal aspirations and a broader socioeconomic context, suggesting a complex, intertwined relationship that challenges traditional dichotomies between employment types.
Marko Đogo1, Dragan Gligorić2 and Marianne Berecz3
With its nominal GDP USD 177.3 billion in 2022, the Hungarian economy is roughly equivalent to the economies of Serbia, Croatia and Slovenia, combined. Yet, these three countries are among the five most important Bosnia and Herzegovina’s (B&H) trading partners in exports and imports, while Hungary only ranks eighth among B&H’s most significant trading partners. By applying the gravity model, it was found that the basic gravity model (which takes into account only the size of the economy and the distance) is insufficient to explain the volume of trade between Bosnia and Herzegovina and Hungary. Actually, the fact that Bosnia and Herzegovina was once a member state of the Former Yugoslavia still has a significant impact on explaining the international trade of Bosnia and Herzegovina, simultaneously indicating the importance of historical, cultural, and political ties between the countries. The results obtained in this research study pertaining to the ten most significant trading partners of Bosnia and Herzegovina also suggest that the distance between the major cities more strongly influences exports than imports. Taking into consideration the size of the Hungarian economy and the distance, these results suggest that the trade volume between Bosnia and Herzegovina and Hungary is far below the expected level.
Vladimir Dženopoljac1, Amer Rastić2 i Aleksandra Dženopoljac3
Ovaj rad ispituje kako nematerijalna aktiva, merena koeficijentom dodate vrednosti intelektualnog kapitala (Value Added Intellectual Coefficient – VAIC), utiče na marže i pokazatelje prinosa najprofitabilnijih kompanija u Srbiji. Prethodna istraživanja su pokazala da nematerijalna aktiva ima pozitivan efekat na profitabilnost preduzeća u različitim kontekstima, uključujući Evropsku uniju, Ujedinjeno Kraljevstvo i Srbiju. U ovom istraživanju, autori su imali za cilj da utvrde da li nematrijalna aktiva ima pozitivan efekat na četiri pokazatelja finansijskih performansi preduzeća: neto profitnu maržu, maržu dobiti pre kamata, poreza, amortizacije i deprecijacije, prinos na imovinu i prinos na kapital. Studija je koristila uzorak podataka prikupljenih iz zvaničnih publikacija Agencije za privredne registre Republike Srbije, pokrivajući period 2017-2020. Uzorak obuhvata 72 najprofitabilnije firme nakon isključivanja onih koje ne ispunjavaju VAIC kriterijume. Nalazi studije ukazuju da nematerijalna aktiva ima pozitivan uticaj na sva četiri pokazatelja, što implicira da kompanije u Srbiji treba da daju prioritet ulaganju u nematerijalnu aktivu kako bi povećale svoju profitabilnost i konkurentnost.
Vladislav Radak1, Aleksandar Damjanović1, Vladimir Ranković2 i Mikica Drenovak2
Kapitalna adekvatnost za izloženost tržišnom riziku banaka je nelinearna funkcija očekivanog gubitka (Expected Shortfall, ES). ES se izračunava na osnovu stvarnog portfolija banke, tj. portfolio predstavlja njen trenutni posed. Za sprovođenje optimizacije bazirane na ES koristimo genetski algoritam (Genetic Algorithm, GA). Konkretno, rad ispituje efikasnost GA tehnike – Evolucioni algoritam sa jakim Pareto optimumom 2 (The Strength Pareto Evolutionary Algorithm 2, SPEA2) za optimizaciju portfolija kada se očekivani (prosečni) prinos i procentualni ES postave kao ciljevi optimizacije. Pored toga, analiziramo razlike između optimalnih portfolija dobijenih kroz prosečni prinos-ES optimizaciju i optimalnih portfolija dobijenih kroz prosečni prinos-VaR optimizaciju (Value at Risk), korišćenjem pomenutog algoritma optimizacije. Rezultati dokumentuju da metoda SPEA2 pruža dobro raspoređene portfolije duž efikasne granice pokrivajući različite nivoe rizika. Optimalni portfoliji dobijeni kroz prosečan prinos-ES optimizaciju dokumentuju superiornost duž cele efikasne granice u ravni prosečan prinos-ES u odnosu na one dobijene prosečan prinos-VaR optimizacijom. Istovremeno, optimalni portfoliji dobijeni prosečan prinos-ES optimizacijom prikazani u ravni prosečan prinos-VaR konvergiraju ka portfolijima dobijenim na bazi prosečan prinos-VaR optimizacije i gotovo se poklapaju sa njima za visoke nivoe očekivanog prinosa.
Milan Čupić i Stefan Vržina
Iako je izvoz decenijama predmet akademske pažnje, veza izvoza i performansi preduzeća nije jasna. Iz prethodnih istraživanja su proizašle dve suprotstavljene teorije. Hipoteza učenja kroz izvoz sugeriše da izvoz poboljšava performanse preduzeća zbog transfera znanja sa inostranih tržišta na izvoznike. Sa druge strane, zagovornici hipoteze o samoizboru tvrde da je verovatnije da će preduzeća sa boljim finansijskim performansama izvoziti. Cilj rada jeste da se ispita povezanost izvoza sa performansama preduzeća u Srbiji. Rezultati istraživanja pokazuju da je veza izvoza i produktivnosti statistički značajna. Ovaj nalaz je robustan na promene u merilima produktivnosti i veličini uzorka. Veza izvoza i profitabilnosti preduzeća je, međutim, osetljiva na promene u merilima profitabilnosti. Takođe, rezultati istraživanja su više karakteristični za proizvodni sektor. U radu je ukazano na nekoliko razloga za loše performanse srpskog izvoza i ponuđeno je nekoliko preporuka.