Ivana Jolović1, Stefan Zdravković2 i Nevena Jolović3
Polazeći od maksime da „percepcije pojedinaca oblikuju njihovu stvarnost”, istraživanje organizacionog ponašanja naglašava važnost prepoznavanja subjektivnih iskustava zaposlenih o okolnostima na radnom mestu. Percepcija proceduralne, distributivne i interakcijske pravde od strane zaposlenih čini snažan prediktor „postojanosti” radne snage – organizacionu pravdu. Rad ima za cilj istraživanje uticaja ovog fenomena na nameru odlaska zaposlenih iz organizacije, uz paralelno ispitivanje potencijalne posredničke uloge organizacione posvećenosti u pomenutoj relaciji. Sveobuhvatan pregled relevantne literature, u kombinaciji sa tehnikama tematske i desk analize, postavlja temelje istraživanja. Empirijska komponenta studije obuhvatila je 99 pojedinaca (milenijalaca) zaposlenih u srpskoj privredi na početku 2023. godine. Njihovi stavovi evidentirani su putem elektronskog, online upitnika. Podaci su obrađeni korišćenjem naprednih statističkih alata – SmartPLS 4.0 i SPSS 26.0 softvera. Nalazi su potvrdili glavnu istraživačku pretpostavku koja implicira da organizaciona posvećenost posreduje u odnosu između percipirane organizacione pravde i namere zaposlenih milenijalaca da napuste organizaciju.
Dejan Jovanović1, Milan Čupić1, Ivana Medved2 i Jelena Poljašević3
Polazeći od značaja pravilne identifikacije, alokacije i upravljanja troškovima, ali i činjenica da je za poslovanje kompanija, pored ekonomske dimenzije, važna i ekološka, kao i da je stepen integracije ekoloških aspekata u računovodstvene prakse nizak, cilj rada je da se ispita u kojoj meri su firme upoznate sa metodama obračuna ekoloških troškova i da li se praksa kompanija razlikuje u zavisnosti od primene ISO 14001 standarda. Istraživanje je sprovedeno na uzorku preduzeća koja su u obavezi da dostavljaju podatke Nacionalnom registru izvora zagađenja. Analiza podataka izvršena je primenom kvantitativnih statističkih metoda, prvenstveno primenom deskriptivne statistike i neparametarskih testova. Rezultati ukazuju da kompanije vode reaktivnu ekološku politiku, troškove prepoznaju tek kada nastanu, a preventivne zanemaruju. Ekološki troškovi su često prikriveni u opštim troškovima zbog oslanjanja na tradicionalne metode obračuna. Zaključuje se da su glavni problemi neadekvatan regulatorni okvir i izostanak motivacije. Istraživanje ukazuje na potrebu za sistemskim promenama, većom motivacijom kompanija i unapređenjem regulatornog okvira.
Nemanja Berber, Agneš Slavić i Dimitrije Gašić
Kompanije koje karakteriše nedostatak radne snage bore se da privuku, motivišu i zadrže talente. Brend poslodavca jedan je od pristupa koji kompanije razvijaju kako bi kreirale vrednosnu ponudu za zaposlene i održale svoju radnu snagu. Mnogi zaposleni donose odluku da ostanu ili napuste kompaniju na osnovu celokupnog sistema upravljanja ljudskim resursima koji kompanija nudi. Glavni cilj ovog rada bio je da ispita odnos percipiranog brenda poslodavca i namere zaposlenih da ostanu u organizaciji. Istraživanje je sprovedeno na uzorku od 209 zaposlenih u Republici Srbiji. Metodologija istraživanja obuhvatala je teorijsko i empirijsko kvantitativno istraživanje predložene veze. Analitički postupak korišćen u radu bio je PLS-SEM. Rezultati su pokazali pozitivnu vezu između posmatranih varijabli i ukazali na zaključak da pozitivna percepcija brenda poslodavca vodi ka većoj nameri zaposlenih da ostanu u organizaciji. Najjači efekat na nameru ostanka imao je zdrav radni ambijent, zatim obuka i razvoj, ravnoteža posla i privatnog života, etika i društvena odgovornost, i na kraju, kompenzacije i beneficije.
Filip Ž. Bugarčić1 and Viktorija Skvarciany2
The growth of global trade in the last few decades and a more active involvement of countries in trade flows and supply chains have highlighted logistics as one of the most important trade facilitation factors. However, the question is who benefits the most from logistics. The paper aims to examine the contribution logistics make to the promotion of exports and imports in the selected industries in the OECD countries, the evaluation and comparison of the importance of logistics performance depending on the specific sector and product characteristics. Panel regression modelling was employed to evaluate the impact of logistics on international trade. The findings reveal its importance in international trade at the industry level. The results indicate a special contribution of logistics to the stimulation of the trade of industrial products and time-sensitive goods, with a greater contribution to imports. These findings emphasize the special importance of a logistics system and related operations in the identified sectors.
Zoran Mastilo1, Adis Puška2 and Anđelka Štilić3
Artificial Intelligence (AI) has become a key factor in the development of countries. Countries have recognized the potential of using AI to achieve sustainable development. This research explores the potential of the Southeast European (SEE) countries in the field of AI applications. The Government AI Readiness Index, with its nine indicators, is used to assess readiness for AI applications. A comparison of the SEE countries for the application of AI was conducted using Multi-Criteria Decision Making (MCDM) methods. The methods used were MEREC (Method based on the Removal Effects of Criteria) and CORASO (COmpromise Ranking from Alternative SOlutions). The results of the MEREC method show that the maturity and adaptability indicators have higher weight values compared to the other ones. The results of the CORASO method show that Greece and Bulgaria have the strongest indicators, with the sensitivity analysis confirming these findings.
Iva Glišić i Slavica Manić
Ekonomska literatura obiluje radovima koji analiziraju efekte priliva stranih direktnih investicija (SDI) ili uticaj kvaliteta institucija na ekonomsku aktivnost. Navedeno se ne može tvrditi za studije koje proučavaju uticaj institucionalnog kvaliteta na privlačenje SDI i/ili zajednički uticaj ova dva faktora na ekonomski rast, posebno ako je reč o Zapadnom Balkanu. Naša analiza pokriva pet zemalja ovog regiona, u periodu 2007-2022. i ima za cilj da doprinese relevantnoj literaturi upravo u tom pogledu. Podaci panela modelirani su korišćenjem metode uopštenih najmanjih kvadrata. Rezultat finalnog (od tri ocenjena) modela implicira neočekivan pozitivan efekat manje kvalitetnog institucionalnog okruženja na ekonomsku aktivnost kroz kanal SDI. Potencijalno objašnjenje ovakvog rezultata jeste teza da „slabije“ zakonodavstvo (posebno ekološko) u zemljama Zapadnog Balkana privlači upravo one SDI koje uz ekonomski rast produkuju i negativne eksterne efekte. Dodatno, ovakav nalaz ukazuje na potrebu razmatranja dugoročnih rizika po ekonomski rast koji se pretežno oslanja na ovu vrstu SDI.
Đorđe Kotarac1 i Zoran Popović2
U nizu teorijsko-metodoloških istraživanja potvrđena je teza da akumulacija fizičkog kapitala samo delimično objašnjava kretanje stopa ekonomskog rasta zemalja. Fokus istraživača i kreatora ekonomskih politika se pomera sa fizičkog (PC) na ljudski kapital (HC) kao determinantu privrednog razvoja. Predmet ovog rada je analiza uticaja HC na postizanje viših stopa rasta dohotka per capita. Prema “Lisabonskoj strategiji“ i strategiji “Evropa 2020“, HC se postavlja na pijedestal po važnosti, a sve u cilju dovođenja EU-27 na mesto najkonkurentnijeg tržišta sveta. Empirijski deo rada podrazumeva panel regresioni model. Rezultati istraživanja ukazuju na signifikantan uticaj HC na povećanje dohotka per capita na uzorku 10 zemalja Centralne i Istočne Evrope. Doprinos ovog rada se odnosi na popunjavanje praznine u naučnoj literaturi u ispitivanju uticaja HC na rast dohotka per capita zemalja Evrope. Zaključne smernice rada podrazumevaju isticanje značaja investiranja u HC kao efikasnog instrumenta za postizanje većeg privrednog razvoja zemalja.
Andrija Popović1, Andreja Todorović1 i Vladan Vučić2
U ovom radu se analizira odnos privrednog rasta, konkurentnosti i inovacija u cirkularnoj ekonomiji u 27 zemalja EU u periodu od 2011. do 2020. godine. U radu se kroz deskriptivnu statistiku, analizu glavnih komponenti (PCA), regresiju panel podataka i klaster analizu ispituje kako ključni ekonomski indikatori, kao što su BDP, BDP po glavi stanovnika i bruto formacija stalnog kapitala, utiču na performanse cirkularne ekonomije. Rezultati ukazuju na pozitivnu korelaciju između ukupnog privrednog rasta i cirkularne konkurentnosti, iako bogatije zemlje nisu uvek lideri u cirkularnoj tranziciji. Analizom se naglašava potreba za prilagođenim, specifičnim nacionalnim politikama kako bi se promovisale održive prakse cirkularne ekonomije, posebno u manje razvijenim privredama. Istraživanje pruža vredne uvide tvorcima politika koji nastoje da uravnoteže privredni rast sa održivošću.
Ljiljana Ž. Tanasić1, Srđan M. Lalić1, Željana Jovičić2 and Teodor M. Petrović1
This paper investigates transfer pricing as a strategic tool for optimizing business performance and reducing the tax burden of related entities in the Republic of Srpska. The goal of the research is to quantitatively assess the impact of transfer pricing on the achievement of the key business goals, including the improvement of financial performance, the minimization of tax burden and the strategic allocation of resources. The empirical data for the research were collected from the Register of Financial Statements for the year 2023. A simple linear regression model was used to determine the relationship between the application of transfer prices and the financial and tax position of related entities. Research findings show a significant and positive impact of transfer pricing on improving the financial and tax position of related entities, especially those operating in multiple tax jurisdictions. The results emphasize the importance of transfer prices as a strategic instrument for financial planning and the optimization of resources and recommend that the national regulatory framework should be harmonized with international guidelines.
Svetlana Sokolov Mladenović, Suzana Đukić i Jelena Stanković
Savremeni programi lojalnosti potrošača sve više su zasnovani na novim tehnologijama i oblicima nagrađivanja. U tom smislu, programi lojalnosti potrošača sve više podrazumevaju primenu mobilnih aplikacija kao sredstva ne samo sakupljanja i realizacije poena, već i sredstva koje obezbeđuje jednostavnost kupovine, personalizaciju ponude i zabavu kroz razne vrste nagradnih igara. Polazeći od ovih činjenica, rad istražuje uticaj mobilnih aplikacija na poverenje i lojalnost potrošača u omnikanalnoj maloprodaji. Istraživanje se oslanja na teoriju samoopredeljenja, kako bi se objasnio uticaj autonomije, kompetentnosti i povezanosti kao ključnih potreba ljudi kao potrošača, na njihovo poverenje i lojalnost. Empirijsko istraživanje sprovedeno metodom anketiranja i putem SEM (Structural Equation Modeling) analize, pokazalo je da mobilne aplikacije značajno utiču na lojalnost potrošača, a moderatori kao što su godine starosti i dužina članstva u programu lojalnosti imaju značajnu ulogu u ovom procesu. Rezultati istraživanja sugerišu da potrošači vrednuju mobilne aplikacije koje im pružaju osećaj autonomije, odnosno kontrole nad procesom kupovine, jačaju postojeće i omogućavaju sticanje novih kompetencija i omogućavaju povezivanje i stvaranje prijateljstva sa drugim članovima programa. Na taj način se generiše poverenje u kvalitet u i pouzdanost mobilne aplikacije i jača lojalnost potrošača prodavcu.